Groene renaissance van een wijngaard

1. Wat houdt het project in?

Op de Zwijvekekouter, een eeuwenoud kouterperceel net buiten Dendermonde-centrum en gelegen tegen de site van de voormalige Cisterciënzerabdij van Zwijveke, heb ik met een groep mensen in mei 2026 een wijngaard aangeplant. Daarmee hernemen we een Dendermonds gebruik dat tot 1228 teruggaat: in archiefstukken uit die periode wordt op deze plek al wijnbouw vermeld. Het hoofdperceel is een privé-initiatief, maar rond die wijngaard willen we de bredere ecologische en maatschappelijke kwaliteit van de plek versterken.

Het project waarvoor we burgerbudget vragen bestaat uit twee concrete groene ingrepen aan de randen van het perceel:

• Een levende wilgendam (vlechtwilg met levende wilgenstaken) onderaan het perceel, op de helling richting de nabijgelegen beek. Deze dam vangt afstromend regenwater op, vertraagt erosie, houdt vruchtbare bodem vast en creëert een vochtige overgangszone richting de beek — een biotoop waar amfibieën, insecten en kleine zoogdieren van profiteren.
• Een inheemse gemengde meidoornhaag aan de zijkant van het perceel: meidoorn als hoofdsoort, aangevuld met sleedoorn, hondsroos, hazelaar, vuilboom en Gelderse roos. Zo'n bloei- en bessenhaag is een van de soortenrijkste landschapselementen van Vlaanderen en vormt voedsel en schuilplaats voor honderden insecten- en vogelsoorten.

We voeren de aanplant samen met geïnteresseerde buurtbewoners uit, in een plantweekend met begeleiding, koffie en uitleg over historiek en ecologie. Op die manier wordt het ook letterlijk hún aanplant.

2. Wie heeft er voordeel bij het project?

• De buurtbewoners rondom de Zwijvekekouter: zij krijgen een fraaier, biodiverser landschap aan hun deur, mogen mee planten en worden in de daaropvolgende jaren actief betrokken bij het beheer en de oogstmomenten.
• Inwoners van Dendermonde in het algemeen: de site sluit aan bij het wandel- en fietsweefsel rond de abdijsite van Zwijveke en wordt zo een aantrekkelijk en leerrijk stukje stadsrand (wandelroute GR128)
• De natuur en het watersysteem: erosie wordt afgeremd, sediment blijft op het land in plaats van in de beek te verdwijnen, en de inheemse haag versterkt de ecologische verbinding met de omliggende kleine landschapselementen.
• Op termijn — en dit is voor mij een wezenlijk onderdeel: lokale doelgroepen die we de komende jaren wensen te betrekken. Het opzet is om structurele samenwerkingen uit te bouwen met woonzorgcentra, scholen, Blijdorp en Sint-Blasius, met activiteiten op maat (een wandeling met de bewoners, een educatieve voormiddag, een oogstmoment). Een deel van de toekomstige wijnopbrengst willen we terug laten vloeien naar goede doelen in Dendermonde.

3. Waarom is dit een waardevol project?

Drie redenen die elkaar versterken:

Erfgoed dat opnieuw tot leven komt. Op deze kouter, naast de abdijsite van Zwijveke, werd in 1228 al wijnbouw vermeld. Met de aanplant van de wijngaard hernemen we dat oude Dendermondse gebruik. De wilgendam en de meidoornhaag horen historisch bij zo'n kouterlandschap — vlechtwilgen langs natte zomen, doornhagen als perceelsafbakening — en herstellen het landschapsbeeld dat hier eeuwenlang heeft bestaan. Het project verbindt op die manier het stedelijke erfgoed van Dendermonde met levende, productieve landschapselementen.

Concrete winst voor biodiversiteit, water en klimaat. Een inheemse gemengde haag is, samen met houtkanten en poelen, het meest soortenrijke landschapselement in Vlaanderen — honderden soorten insecten, vogels en kleine zoogdieren vinden er voedsel en schuilplaats. Een levende wilgendam vertraagt afstromend water, vangt sediment op en versterkt het natte overgangsbiotoop richting de beek. In tijden van toenemende droogte, hevige neerslag en biodiversiteitsverlies zijn dit precies de kleinschalige, doeltreffende ingrepen waar het landschap nood aan heeft.

Een blauwdruk voor nieuwe landbouw met natuurinclusieve randen. Het project laat zien hoe een nieuwe vorm van landbouw in Dendermonde — kleinschalige, vakkundige wijnbouw zonder herbiciden — hand in hand kan gaan met natuurherstel aan de perceelsranden. Het wordt zo een zichtbaar voorbeeld voor andere landbouwers, particulieren en de stad zelf.

Een breed gedragen, sociaal verankerd project. Het is geen ingreep die plots in het landschap verschijnt — buurtbewoners planten mee, en de komende jaren bouwen we structurele banden uit met woonzorgcentra, scholen, Blijdorp en Sint-Blasius. Het project versterkt zo niet alleen het landschap, maar ook de verbondenheid en het samenleven in deze hoek van Dendermonde — exact wat het burgerbudget beoogt.

4. Hoe en door wie kan het project gerealiseerd worden?

Wie: Ik dien de aanvraag in als natuurlijke persoon, met de buurt en een aantal partners als mede-uitvoerders.

Rol van de aanvrager (mijn bijdrage):

• Algemene coördinatie van het project (planning, communicatie, opvolging).
• Grond ter beschikking: het perceel langs waar de wilgendam en de haag komen, blijft permanent voor deze functie behouden.
• Bodemvoorbereiding en plantwerken met eigen machines (tractor, frees, transport).
• Vakkennis en arbeid: de aanplant gebeurt onder mijn begeleiding, met de plantkennis die ik in de voorbije jaren rond het wijngaardproject heb opgebouwd.
• Langetermijnbeheer en onderhoud (snoei, vlechten, vervanging) op eigen kosten, gedurende minstens de gangbare duurtijd van zo'n landschapselement.
• Bereidheid om met de stad een passend juridisch kader uit te werken (convenant of erfdienstbaarheid), zodat de groene infrastructuur duurzaam verankerd is, ook al ligt zij op privégrond.

Bijdrage van de buurt: gezamenlijke plantweekend (één voor de wilgendam, één voor de haag) — telkens met uitleg over historiek, ecologie en aanplanttechniek, en met een gezellig moment achteraf. Geïnteresseerden worden uitgenodigd via een buurtbrief en via het inspraakplatform Denk mee(r) voor Dendermonde.

Partners die we wensen te betrekken:

• Regionaal Landschap Schelde-Durme en/of Natuurpunt voor advies over soortenkeuze en plantmateriaal.
• Stad Dendermonde als projectbegeleider (via de aangeduide projectverantwoordelijke) en als gangmaker voor de communicatie.
• Een gespecialiseerde aannemer (loonwerker / landschapsbouwer) voor de aanleg van de wilgendam, omdat een goed gevlochten levende dam vakkennis vereist.
• Op termijn: WZC's, scholen, Blijdorp, Sint-Blasius en andere lokale partners, om de site mee tot leven te brengen.

5. Budget om het project te realiseren

Totaal gevraagd budget: € 10.000, opgebouwd als volgt (zie bijlage)

6. Duurtijd van het project

Het project past binnen de gevraagde uitvoeringstermijn van één jaar. Voorstel van faseplan:

• Voorjaar 2026 (na toekenning): definitieve afspraken met stad, Regionaal Landschap, aannemer en buurt; offertes; communicatie opstarten.
• Zomer 2026: bestellen plantgoed en wilgenstaken; bodemvoorbereiding aan de randzones; infobord laten ontwerpen.
• Najaar 2026 (oktober–november): plantweekend met de buurt voor de meidoornhaag (hagen worden best geplant zodra het blad valt) en wilgendam.

Vanaf het tweede groeiseizoen wordt het regulier onderhoud (snoei, hervlechten waar nodig) door mij opgenomen — buiten de subsidieperiode.